تئوری انتخاب جایگزین روانشناسی عمه وار، مسموم و منزوی

به گزارش دیبا خبر، دنیای امروز ما پراست از تنش های فراوان، شاید که نه حتما بسیاری از ما روزی چندین بار لب به گلایه از زندگی خود می گشاییم! یکی از شغلش ناراضی است، آن دیگری از زندگی زناشویی اش، یکی دیگر از دوستانش، آن دیگری از پدر و مادرش و الی آخر!

گلایه هایی که هرگز پایانی ندارد، دردهایی که به ظاهر درمان پذیر نیستند و راه هایی که از هر سو بروی در نهایت به چاهی ختم می شوند. و این است حقیقت تلخ امروز در ذهن درمانده و رنجور ما. جالب اینکه اگر کسی پیدا شود و در این میان با سخاوت تمام قصد کند در کنار تمام مخارج روزانه، برای آرامش روح و روانش کمی سرمایه گذاری کند و به اصطلاح از مشورت های روانشناسان برای حل مشکلات زندگی اش استفاده کند، باز در اکثر مواقع در همان چرخه گذشته سرگردان می شود. چرا که متأسفانه بیشتر روانشناسان ما نیز همچون سایر موارد، یا نمی خواهند یا نمی توانند خود را با علم روز دنیا همسو کنند. برای همین هم در کم تر مواردی شاهد رفع مشکلات مردمی هستیم که به روانشناسان یا مشاوران مراجعه می کنند، با این حال اگر انصاف به خرج دهیم، در این بین رونشناسانی نیز هستند که چند قدم جلوتر از بقیه حرکت می کنند. به خصوص نسل جوان که با جسارت ذاتی شان طی سال های اخیر توانسته اند حرکت های خوبی در راستای مشاوره و درمان در بخش روانشاسی انحام دهند.
ساناز برزگر کهنمویی، متولد ۶۳، دکترای مشاور خانواده، مدرس دانشگاه و موسس و مدیرعامل موسسه روانشناسی دنیای مطلوب و سوپروایزر دوره های عملی پایه موسسه ویلیام گلاسر، یکی از همان جوانانی است که دنیای خود را به نحوی که دوست داشته ساخته است، اما مهم تر از همه اینکه وی به این حد اکتفا نکرده است و تمام آنچه که می داند و خواهد دانست را به کسانی که تمایل به تغییر دنیای خود دارند یاد می دهد. در رابطه با روش درمانی این روانشناس و نحوه فعالیت مرکز با وی به گفتگو می نشینیم.
⦁ دکتر کهنمویی عزیز از فعالیت هایتان بگویید! من از سال ٨٧ در موسسه روانشناسی دانشگاه تهران مشغول مشاوره خانواده و تدریس کارگاهی بودم. همچنین در پژوهشکده علوم شناختی و درمانگاه پایگاه یکم شکاری مشاوره می دادم و از سال ۹۲ با افتتاح موسسه روانشناسی دنیای مطلوب کار خودم را در تبریز به طور رسمی شروع کردم. علاوه بر آن، مدرس بیش از ۱۶ کارگاه آموزشی روانشناسی برای عموم بوده ام. تاکنون بیش از ۱۱ مقاله انگلیسی و فارسی به چاپ رسانده و بیش از ۲۳ دوره آموزشی تخصصی در زمینه روانشناسی زیر نظر اساتید برتر ایرانی و بین المللی گذرانده ام.
⦁ تا جایی که اطلاع دارم سیستم فعالیت شما در نوع خود در تبریز کم نظیر است و به نوعی تخصصی تر فعالیت می کنید، در این مورد توضیح دهید! من متخصص و مربی دوره تئوری انتخاب، واقعیت درمانی و مدیریت راهبرانه از موسسه بین المللی ویلیام گلاسر هستم. در آذربایجان شرقی ما تنها نماینده رسمی گلاسر هستیم و فعالیتمان کاملا علمی و در راستای تئوری انتخاب است.
⦁ تئوری انتخاب از چه چیز سخن می گوید؟ در یک تعریف ساده، تئوری انتخاب در مورد انتخاب‌ها و چگونگی و چرائی انجام آن‌هاست. تئوری انتخاب تبیین می کند که ما به عنوان یک انسان،برای دست یافتن به آنچه می‌خواهیم، چگونه رفتارمان را انتخاب می‌کنیم. بر اساس این تئوری، تمامی آنچه ما انجام می‌دهیم یک رفتار است، و نیز اینکه همه رفتارها هدفمند بوده و از درون ما برانگیخته می‌شوند. این درست برخلاف نظریه‌هایی است که می‌گویند ما در دنیایی از کنترل بیرونی به سر می‌بریم و توسط عوامل بیرونی برانگیحته می شویم. شرطی کردن رفتارها (تشویق رفتار درست و تنبیه رفتار نادرست) در همین نگرش ریشه دارد. به این بخش از دانش روانشناسی که اثر عوامل بیرونی بر روی رفتار انسانها را بررسی میکند روانشناسی برون نگر External Psychology گفته می شود. حوزه دیگری از روانشناسی وجود دارد که ویلیام گلاسر با کتاب خود درباره «نظریه انتخاب» یا Choice Theory پایه گذار آن است. در این نگرش جدید، منشاء رفتارها و احساسات و انگیزه های انسانها رویدادهای درونی در نظر گرفته می شود.

⦁ شما از جوانی فعالیتتان را شروع کرده اید و بر خلاف هم نسلی های خودتان که از بیکاری و رکود گلایه دارند، راهتان را پیدا کرده اید، نکته طلایی موفقیتتان کجا بود؟ در ایران و به تبع آن تبریز مردم تصور می کنند، روانشناس فقط با بیماران روانی سر و کار دارد و عموما اعتقادی به مراجعه به مراکز مشاوره و روانشناسی ندارند، برای همین کار برای ما در ابتدا بسیار دشوار بود. من و تیم فعال در مؤسسه روانشناسی دنیای مطلوب در دو سال تمام برای اطلاع رسانی به عموم، اقدام به برگزاری دوشنبه های روان شناسی کردیم و طی جلساتی یک تا یک و نیم ساعته شروع به آموزش روان شناسی به زبان عامه کردیم تا آن ها بدانند روانشناسی فقط درمان بیماری های روحی نیست، فرزند، خانواده، اعتماد به نفس و بسیاری از رفتارهای ما در زندگی روزمره می تواند با این علم بهبود یابد. ما در اول کار با ۱۰ نفر شروع کردیم اما کم تر از ۶ ماه تعداد نفرات به ۴۰ نفر رسید و به دلیل استقبال گسترده مجبور به نوبت دهی به مراجعان شدیم.
⦁ بزرگترین مشکل روانشناسی امروز در ایران را در چه می بینید؟ مسأله ای که در اینجا بسیار به چشم می خورد، عدم تخصص افراد در حوزه های گوناگون است. اینجا وقتی بیماری به مرکزی یا روان شناسی مراجعه می کند، یک نفر ثابت هم در مورد تحصیل، ازدواج، مشکلات زوجین، مسائل و مشکلات روانی و … مشاوره می دهد و با این رویه هیچ آینده روشنی نه برای روانشناسی کشور و نه مراجعان تصور نمی شود. ما با علم به این موضوع از همان بدو تأسیس مرکز، با حیطه بندی فعالیت ها با توجه به توانایی های همکاران مانع از بروز چنین مشکلی شدیم و خود همین امر یکی از دلایل اساسی موفقیت مجموعه است.
⦁ وجه تمایز مجموعه شما با سایر مراکز مشابه چیست؟ همانطور که گفتم فعالیت تخصصی بر اساس یک تئوری و تخصصی حرکت کردن یکی از نقاط افتراق ما با دیگر مراکز است. علاوه بر این ها خوب است بدانید، ما جزء معدود مراکزی هستیم که با صرف هزینه ای گزاف سعی کرده ایم در طراحی فضا و محیط کاملا حرفه ای و روانشناسانه رفتار کنیم از چیدمان وسایل گرفته تا ترکیب رنگی! در سایر مراکز روال بر این است که ساعت مشخصی برای مراجعان در نظر گرفته می شود و بعد از اتمام آن یا منشی دفتر یا خود روان شناس و مشاور اتمام زمان را به مراجعان گوش زد می کنند، ولی ما برای اولین بار در تبریز با انجام دادن کارهای خلاقانه در عمل حس مثبت را براساس تئوری انتخاب، در مراجعان تقویت می کنیم. برای همین منظور سیستمی در اینجا نصب کرده ایم که توسط خود مراجع به محض ورود به اتاق روشن می شود، سر ۴۳ دقیقه با روشن شدن مجدد به مراجه یادآوری می کند که زمان در حال اتمام است و رأس ۴۵ دقیقه با پخش آهنگ ملایمی اتمام جلسه را اعلام می کند.
هم چنین ما در این مرکز کارهای پژوهشی هم انجام می دهیم و با ترجمه مقالات روز، مدام اطلاعات خود را تجدید می کنیم.
⦁ شعار یا هدف اصلی موسسه روانشناسی دنیای مطلوب چیست؟ افتخار من و همکارانم این است که بتوانیم مراجعان بعد از درمان دیگر به مرکز بازنگردند. ما معتقدیم جلسه اول مشاوره و درمان باید همان جلسه آخر باشد. یعنی سعی کنیم هر آنچه را که لازم است به فرد مورد نظر بگوییم و آموزش دهیم در همان یک جلسه اول بدون دریغ نشان دهیم، چرا که ممکن است بعد از آن به هر دلیلی فرد از ادامه حضور یا درمان منصرف شود. ما هرگز به این که بگوییم فلان بیمار دو سال است که مدام می آید و می رود، افتخار نمی کنیم، چرا که این نشانه ضعف ماست نه قوت!
البته باید گفت، میزان جلسات هم بستگی به رویکرد همکاران دارد. در رویکردهای راه حل محور ، مقدار جلسات کم است. مواردی مانند مشکلات زناشویی یا مشاوره ها در ۴ الی ۵ جلسه اتمام می شود، اما مواردی مانند خیانت یکی از زوجین را نمی توان با چند جلسه رفع کرد. در حالت کلی جلسات بین ۸ تا ۱۲ جلسه متغیر هستند.
⦁ بزرگترین آسیب اجتماعی امروز تبریز با توجه به مشاهداتتان چیست؟ چون حیطه تخصصی من خانواده است، تنها در این رابطه نظرم را می گویم. بزرگترین آسیب یا تهدید خانواده های امروزی، کمبود مهارت های زندگی زناشویی استانتقاد، سرزنش، جبهه گیری، اینکه زوج ها سعی دارند، همدیگر را به دلخواه عوض کنند در بین مراجعان بسیار به چشم می خورد. متأسفانه تعداد زیادی از ما مهارت مذاکره، کنترل خشم و استرس و مهارت ارتباط مؤثر را نداریم و این موارد به مرور زمان موریانه وار منجر به طلاق عاطفی بین همسران شده و بعد از این مرحله، بازگشت به حالت قبلی رابطه یا همان دنیای مطلوب عاطفی سخت است. تلخ ترین قسمت قضیه هم اینجاست که وقتی زوج ها قبل از طلاق به مشاوران معرفی می شوند، آن ها به جای برخورد علمی با مسائل، عمه وار و ریش سفیدوار آن ها را ترغیب به بازگشت به زندگی می کنند، در حالی که ریشه مشکل جایی دیگر است.
مصاحبه: ساناز شهابی