تولید به قیمت ایستادگی؛ روایت صنایعی که تسلیم نمیشوند
شاید اگر بخواهیم برای عبارت «جهادگران اقتصادی» مصداقی پیدا کنیم، باید سراغ همین تولیدکنندگانی برویم که در تمام این سالها، با وجود فشارهای اقتصادی، چراغ کارخانههایشان را خاموش نکردهاند؛ حتی وقتی شرایط، چندان به روشنماندن این چراغ کمک نکرده است.
البته ماجرا به همینجا ختم نمیشود. در سالهای اخیر، مشکل تازهای به فهرست بلندبالای دغدغههای صنعت اضافه شده که برخلاف بسیاری از مشکلات اقتصادی، با مدیریت مالی و تغییر شیوه فروش هم نمیتوان بهسادگی از آن عبور کرد: کمبود انرژی.
صنایع برای کنارآمدن با محدودیت برق، راههای مختلفی را امتحان کردهاند؛ از کاهش مصرف و جابهجایی شیفتهای کاری گرفته تا توقف بخشی از خطوط تولید و پذیرش برنامههای تعطیلی که در برخی دورهها و برای برخی واحدها به دو روز در هفته نیز رسیده است.
به بیان سادهتر، تولیدکنندهای که قرار بوده درباره توسعه کارخانه، افزایش ظرفیت و جذب نیروی کار جدید تصمیم بگیرد، حالا ناچار است پیش از هر چیز برنامه تأمین برق خود را بررسی کند.
با این همه، صنعتگران کوتاه نیامدهاند. تولید را، هرچند با دشواری، ادامه دادهاند و تلاش کردهاند سهم خود را در مدیریت بحران انرژی ایفا کنند.
اما آیا قرار است تمام بار این بحران برای همیشه بر دوش تولیدکننده باقی بماند؟
این سؤال را باید جدی گرفت. چرا که مدیریت مصرف، هرچقدر هم ضروری باشد، نمیتواند جای توسعه زیرساخت، افزایش آمادگی نیروگاهها و اصلاح مشکلات شبکه برق را بگیرد.
از همینجا، مسیر این گزارش آغاز میشود؛ نه برای آنکه یکبار دیگر از کمبود برق گلایه کنیم، بلکه برای بررسی اینکه در مقابل سالها سازگاری و تحمل محدودیت از سوی صنایع، در بخش تأمین انرژی چه اتفاقی افتاده است.
در اینجا بد نیست، نگاهی به گزارش مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی تبریز درباره وضعیت برق آذربایجانشرقی داشته باشیم که چند عدد قابلتوجه پیش روی ما میگذارد. اعدادی که بهتنهایی تمام علتهای بحران را توضیح نمیدهند، اما چهار پرسش مهم را مطرح میکنند؛ پرسشهایی که پاسخشان باید در اسناد فنی، برنامههای توسعه و عملکرد متولیان صنعت برق جستجو شود.
پرسش اول؛ صنایع مصرف را کاهش دادهاند، اما چرا ظرفیت عملی نیروگاهها در پیک به تولید تبدیل نشده است؟
وقتی شبکه برق با کمبود مواجه میشود، نخستین نسخهای که برای صنایع پیچیده میشود، مدیریت مصرف است. از واحد تولیدی خواسته میشود مصرف خود را در ساعتهای اوج بار کاهش دهد، فعالیتش را به زمان دیگری منتقل کند یا برای مدتی بخشی از خط تولید را متوقف سازد.
اما این معادله یک طرف دیگر هم دارد؛ طرفی که کمتر درباره جزئیات عملکرد آن صحبت میشود: نیروگاهها.
براساس اطلاعات مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی تبریز، در سال ۱۴۰۳ فاصله میان ظرفیت عملی نیروگاههای آذربایجان شرقی و میزان تولید آنها همزمان با پیک بار شبکه، به ۵۱۰٫۴ مگاوات رسیده است؛ رقمی معادل ۳۱٫۵ درصد ظرفیت عملی.
این عدد، بهخودیخود بهمعنای وجود ۵۱۰ مگاوات برق آماده و بلااستفاده نیست. محدودیت سوخت، تعمیرات، توقف اضطراری واحدها و شرایط بهرهبرداری میتوانند در ایجاد چنین فاصلهای نقش داشته باشند.
اما همینجا پرسشی اساسی مطرح میشود: سهم هرکدام از این عوامل چه میزان بوده است؟
در سال ۱۳۹۹، نسبت این شکاف ۲٫۸ درصد گزارش شده بود. پنج سال بعد، در سال ۱۴۰۳، این نسبت به ۳۱٫۵ درصد رسیده است؛ افزایشی بیش از یازدهبرابری.
حالا سؤال این است که طی این سالها چه اتفاقی افتاده است؟ آیا توان عملیاتی نیروگاهها در ساعتهای حساس کاهش یافته؟ محدودیتهای تأمین سوخت بیشتر شده؟ یا عوامل دیگری در کار بوده است؟
نکته قابلتوجه اینکه طبق بخش دیگری از همین گزارش، ضریب بهرهبرداری نیروگاههای استان از ۴۹٫۳ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۶۳٫۴ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.
در نگاه اول، شاید این دو آمار با یکدیگر سازگار به نظر نرسند؛ از یک طرف ضریب بهرهبرداری بهبود یافته و از طرف دیگر، شکاف تولید در زمان پیک افزایش پیدا کرده است.
البته این دو شاخص یک مفهوم واحد را اندازه نمیگیرند. ضریب بهرهبرداری، عملکرد نیروگاه را در طول یک دوره نشان میدهد، اما تولید همزمان با پیک، به توان تولید در ساعتی مشخص مربوط است.
با اینحال، کنار هم قرارگرفتن این دو شاخص، ضرورت بررسی دقیقتر وضعیت نیروگاههای استان را نشان میدهد.
برای صنعتگری که ناچار است در روزهای اوج مصرف، بخشی از فعالیت خود را متوقف کند، اهمیت موضوع کاملاً روشن است: اگر ظرفیت عملی نیروگاهها در حساسترین ساعتهای سال به تولید تبدیل نمیشود، باید علت آن مشخص باشد.
مطالبه نخست این گزارش، انتشار اطلاعات دقیق درباره وضعیت واحدهای نیروگاهی در زمان پیک سال ۱۴۰۳ است؛ از میزان آمادگی و توقف واحدها گرفته تا محدودیت سوخت و سایر عوامل کاهش تولید.
| سال | قدرت عملی (هزار کیلووات) | قدرت در پیک بار (هزار کیلووات) | شکاف بحرانی (هزار کیلووات) | درصد از قدرت عملی |
| ۱۳۹۹ | ۱,۵۷۰.۱ | ۱,۵۲۶.۱ | ۴۴.۰ | ۲.۸٪ |
| ۱۴۰۰ | ۱,۶۰۸.۰ | ۱,۵۷۴.۷ | ۳۳.۳ | ۲.۱٪ |
| ۱۴۰۱ | ۱,۶۰۸.۰ | ۱,۴۷۸.۰ | ۱۳۰.۰ | ۸.۱٪ |
| ۱۴۰۲ | ۱,۶۰۹.۰ | ۱,۴۵۴.۰ | ۱۵۵.۰ | ۹.۶٪ |
| ۱۴۰۳ | ۱,۶۱۸.۴ | ۱,۱۰۸.۰ | ۵۱۰.۴ | ۳۱.۵٪ |
شکاف ۵۱۰٫۴ مگاواتی میان ظرفیت عملی و تولید نیروگاههای آذربایجان شرقی در زمان پیک سال ۱۴۰۳. منبع: مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی تبریز.
| سال | قدرت نامی کل (هزار کیلووات) | تولید ناویژه کل (میلیون کیلوواتساعت) | توان متوسط سالانه (هزار کیلووات) | ضریب بهرهبرداری |
| ۱۴۰۰ | ۱,۶۸۷.۴ | ۷,۲۹۴.۵ | ۷,۲۹۴.۵ ÷ ۸,۷۶۰ = ۸۳۲.۶ | ۸۳۲.۶ ÷ ۱,۶۸۷.۴ = ۴۹.۳٪ |
| ۱۴۰۱ | ۱,۶۹۲.۳ | ۸,۴۰۲.۹ | ۸,۴۰۲.۹ ÷ ۸,۷۶۰ = ۹۵۹.۲ | ۹۵۹.۲ ÷ ۱,۶۹۲.۳ = ۵۶.۷٪ |
| ۱۴۰۲ | ۱,۶۹۲.۳ | ۸,۶۲۲.۶ | ۸,۶۲۲.۶ ÷ ۸,۷۶۰ = ۹۸۴.۳ | ۹۸۴.۳ ÷ ۱,۶۹۲.۳ = ۵۸.۲٪ |
| ۱۴۰۳ | ۱,۶۹۹.۸ | ۹,۴۴۳.۵ | ۹,۴۴۳.۵ ÷ ۸,۷۶۰ = ۱,۰۷۷.۸ | ۱,۰۷۷.۸ ÷ ۱,۶۹۹.۸ = ۶۳.۴٪ |
| سال | ضریب بهرهبرداری | وضعیت | نیروگاههای حرارتی معمولاً ضریب ظرفیت ۷۰ تا ۹۰ درصدی دارند | |
| ۱۴۰۰ | ۴۹.۳٪ | قرمز | بحرانی – بسیار پایینتر از حد مطلوب | |
| ۱۴۰۱ | ۵۶.۷٪ | قرمز | بحرانی – پایینتر از حد مطلوب | |
| ۱۴۰۲ | ۵۸.۲٪ | قرمز | بحرانی – پایینتر از حد مطلوب | |
| ۱۴۰۳ | ۶۳.۴٪ | زرد | نیازمند بهبود – نزدیک به حد مطلوب اما هنوز در منطقه بحرانی سابق |
پرسش دوم؛ در سالهای محدودیت صنایع، شبکه انتقال برق چقدر توسعه یافته است؟
فرض کنیم مشکل تولید برق برطرف شود و نیروگاهها بتوانند با آمادگی بیشتری وارد مدار شوند. آیا شبکه انتقال نیز برای جابهجایی این انرژی آمادگی کافی دارد؟
این پرسش، ما را به بخش دیگری از گزارش پژوهشی میرساند.
طبق اطلاعات ارائهشده، طول ثبتشده خطوط ۴۰۰ کیلوولت آذربایجان شرقی از ۱٬۰۲۴٫۶ کیلومتر مدار در سال ۱۳۹۹ به ۸۶۲٫۸ کیلومتر مدار در سال ۱۴۰۳ رسیده است.
به عبارتی، در این بازه زمانی، ۱۶۱٫۸ کیلومتر مدار کاهش ثبت شده است.
این تغییر، پرسشبرانگیز است؛ بهویژه در استانی که توسعه فعالیتهای صنعتی آن، به زیرساخت پایدار برق وابسته است.
البته کاهش طول ثبتشده خطوط را نمیتوان بدون بررسی بیشتر، معادل کاهش ظرفیت واقعی انتقال دانست. تغییر در طبقهبندی آماری، محدوده ثبت اطلاعات یا آرایش شبکه نیز ممکن است بر این شاخص اثر گذاشته باشد.
اما همین احتمالها نیز نیازمند توضیحاند.
آیا خطوطی از مدار خارج شدهاند؟ آیا مسیرهای جدیدی جایگزین آنها شده است؟ آیا شیوه محاسبه تغییر کرده یا واقعاً بخشی از شبکه کاهش یافته است؟
پاسخ به این پرسشها باید از سوی متولیان شبکه انتقال ارائه شود.
از سوی دیگر، اسلاید مربوط به ظرفیت پستهای انتقال نشان میدهد ظرفیت پستهای ۴۰۰ کیلوولت استان در دوره مورد بررسی، حدود ۱٬۷۱۵ مگاولتآمپر بوده و تغییر قابلتوجهی نداشته است.
این در حالی است که در همان گزارش، افزایش ظرفیت پستهای ۲۳۰ کیلوولت نیز ثبت شده است.
ثابتماندن ظرفیت پستهای ۴۰۰ کیلوولت بهتنهایی نشانه ناکافیبودن زیرساخت نیست. ممکن است ظرفیت موجود برای بخشی از نیاز شبکه مناسب باشد یا توسعه در سطوح ولتاژ دیگر انجام شده باشد.
با این حال، سؤال اصلی همچنان باقی است: آیا توسعه شبکه انتقال آذربایجان شرقی، همگام با نیاز صنایع و برنامههای توسعه اقتصادی استان بوده است؟
برای پاسخ، صرفاً دانستن تعداد خطوط و ظرفیت پستها کافی نیست. باید میزان بارگذاری تجهیزات، گلوگاههای موجود، پروژههای اجراشده و طرحهای توسعهای که هنوز به بهرهبرداری نرسیدهاند نیز مشخص شود.
صنایع در سالهای گذشته ناچار شدهاند برنامه تولید خود را بارها تغییر دهند. حالا طبیعی است که انتظار داشته باشند برنامه توسعه زیرساخت برق نیز با همان جدیت پیگیری شده باشد.
مطالبه دوم، ارائه گزارش شفاف از تغییرات شبکه ۴۰۰ کیلوولت، میزان بارگذاری پستها و وضعیت پروژههای توسعه انتقال برق استان است.
| سال | خطوط فوق توزیع | خطوط انتقال | ||
| ۴۰۰ کیلوولت | ۲۳۰ کیلوولت | ۱۳۲ کیلوولت | ۶۳ و ۶۶ کیلوولت | |
| ۱۳۹۹ | ۱,۰۲۴.۶ | ۱,۴۸۴.۷ | ۱,۲۴۱.۷ | ۹۷۰.۴ |
| ۱۴۰۰ | ۱,۰۲۴.۶ | ۱,۴۴۳.۳ | ۱,۲۴۱.۶ | ۱,۰۱۹.۳ |
| ۱۴۰۱ | ۹۶۴.۴ | ۱,۴۴۳.۳ | ۱,۲۷۶.۰ | ۱,۰۳۲.۴ |
| ۱۴۰۲ | ۹۶۴.۴ | ۱,۴۴۳.۳ | ۱,۲۴۹.۷ | ۱,۰۳۲.۴ |
| ۱۴۰۳ | ۸۶۲.۸ | ۱,۴۴۳.۳ | ۱,۲۵۱.۰ | ۱,۰۳۲.۴ |
تغییرات طول ثبتشده خطوط ۴۰۰ کیلوولت آذربایجان شرقی طی سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳.
| سال | جمع ظرفیت پستها | افزایش نسبت به سال قبل |
| ۱۳۹۹ | ۸,۳۷۷.۵ | – |
| ۱۴۰۰ | ۸,۷۰۵.۰ | 🔺 ۳۲۷.۵ |
| ۱۴۰۱ | ۹,۱۸۲.۵ | 🔺 ۴۷۷.۵ |
| ۱۴۰۲ | ۹,۲۹۷.۵ | 🔺 ۱۱۵.۰ |
| ۱۴۰۳ | ۹,۰۴۷.۵ | 🔻 ۲۵۰.۰- (کاهش نسبت به ۱۴۰۲) |
زیرنویس: ظرفیت پستهای انتقال در سطوح مختلف ولتاژ و ضرورت بررسی تناسب توسعه آنها با نیاز شبکه.
پرسش سوم؛ مشکل در تولید برق است یا در رساندن آن به صنایع؟
این بخش شاید مهمترین نقطه تحقیق باشد؛ جایی که باید میان دو مسئله متفاوت، مرز مشخصی بکشیم.
کمبود تولید برق، یک مسئله است و محدودیت انتقال آن، مسئلهای دیگر.
اگر نیروگاهی بهدلیل کمبود سوخت یا نقص فنی نتواند برق تولید کند، راهحل باید در بخش تولید جستوجو شود. اما اگر امکان تولید وجود داشته باشد و محدودیت خطوط یا پستها مانع انتقال انرژی شود، با مسئلهای متفاوت روبهرو هستیم.
در مباحث مربوط به برق استان، از اصطلاح «حبس انرژی» نیز استفاده شده است؛ وضعیتی که در آن، محدودیت شبکه اجازه انتقال کامل توان قابلتولید را نمیدهد.
با این حال، آمار مربوط به طول خطوط و ظرفیت پستها، بهتنهایی برای اثبات وقوع حبس انرژی کافی نیست.
برای رسیدن به نتیجه، باید مشخص شود کدام نیروگاهها، در چه زمانهایی و به چه میزان، بهدلیل محدودیت شبکه ناچار به کاهش تولید شدهاند.
از طرف دیگر، باید میزان واقعی برق تأمیننشده صنایع استان نیز معلوم باشد.
اینجاست که جای یک آمار مهم در میان دادههای موجود خالی است: صنایع آذربایجانشرقی طی سالهای گذشته چه مقدار برق نیاز داشتهاند و چه میزان از این نیاز، بهدلیل محدودیتهای اعمالشده تأمین نشده است؟
اطلاعات مربوط به تعداد مشترکان و میزان تولید و مصرف برق، تصویری کلی از وضعیت استان ارائه میکند، اما برای محاسبه میزان برق تأمیننشده صنایع کافی نیست.
این اطلاعات باید با آمار محدودیتهای اعمالشده به تفکیک شهرستان، ماه و نوع فعالیت صنعتی تکمیل شود.
اهمیت موضوع فقط در تعداد ساعتهای توقف تولید نیست. یک کارخانه ممکن است با تغییر شیفت کاری، بخشی از کاهش تولید را جبران کند؛ درحالیکه توقف یک واحد دارای فرایند پیوسته میتواند هزینههای بسیار بیشتری ایجاد کند.
بنابراین وقتی از مدیریت عادلانه بار سخن میگوییم، نباید صرفاً تعداد روزهای محدودیت را ملاک قرار دهیم.
آیا آثار اقتصادی و فنی توقف تولید در صنایع مختلف سنجیده شده است؟ آیا در تعیین برنامه محدودیت برق، تفاوت میان واحدهای صنعتی در نظر گرفته میشود؟
و مهمتر اینکه چه مقدار از این محدودیتها ناشی از ناترازی سراسری برق است و چه مقدار به وضعیت زیرساختهای خود استان ارتباط دارد؟
پاسخ به این پرسش، به دادههای شرکت مدیریت شبکه برق ایران، شرکت برق منطقهای آذربایجان و شرکتهای توزیع برق نیاز دارد.
مطالبه سوم، انتشار آمار برق تأمیننشده صنایع و تفکیک دلایل محدودیتها به کمبود تولید، محدودیت شبکه و تصمیمهای مدیریت بار سراسری است.
وضعیت تولید و مصرف برق استان؛ دادهای که برای تعیین میزان واقعی برق تأمیننشده صنایع باید با اطلاعات محدودیتهای اعمالشده تکمیل شود.
پرسش چهارم؛ سهم مسئولان از عبور صنعت از بحران انرژی چیست؟
تا اینجا، درباره وضعیت نیروگاهها، تغییرات شبکه انتقال و محدودیت برق صنایع صحبت کردیم. اما یک گزارش تحقیقی نباید صرفاً به طرح مشکلات و کنار هم گذاشتن آمارها ختم شود.
مسئله اصلی این است که برای اصلاح وضعیت چه اقداماتی پیشبینی شده و مسئول اجرای آنها چه کسانی هستند.
در این میان، باید میان مسئولیتهای استانی و کشوری نیز تفاوت قائل شد.
تأمین سوخت نیروگاهها، راهبری شبکه سراسری، سیاستهای کلان تخصیص برق و بخش مهمی از تصمیمهای سرمایهگذاری، در سطح ملی تعیین میشوند. در مقابل، پیگیری پروژههای منطقهای، شناسایی محدودیتهای محلی و ارائه اطلاعات شفاف درباره وضعیت شبکه استان نیز اهمیت دارد.
به همین دلیل، نمیتوان تمام مشکلات برق صنایع آذربایجان شرقی را صرفاً به مدیران استانی نسبت داد؛ همانطور که نمیتوان هر پرسش درباره زیرساختهای استان را با عبارت کلی «ناترازی کشوری است» بیپاسخ گذاشت.
در اسلاید پایانی گزارش مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی تبریز، سه پیشنهاد سیاستی مطرح شده است: مشارکت بخش خصوصی در مدیریت بار، رعایت عدالت در تخصیص برق به استانهای صنعتی و رفع موانع زیرساختی سرمایهگذاری در تولید انرژی.
این پیشنهادها از یک واقعیت مهم حکایت دارند: بخش خصوصی، علاوه بر تحمل محدودیتها، خواهان نقشآفرینی در مدیریت بحران و توسعه زیرساخت نیز هست.
اما تحقق این پیشنهادها نیازمند برنامه مشخص است.
اگر قرار است شبکه انتقال توسعه یابد، باید معلوم باشد کدام پروژهها در اولویت قرار دارند، چه میزان اعتبار برای آنها پیشبینی شده و چه زمانی به بهرهبرداری میرسند.
اگر قرار است ظرفیت تولید برق افزایش یابد، باید مشخص شود چه میزان ظرفیت جدید، در کدام بخش و با چه زمانبندی وارد مدار خواهد شد.
و اگر قرار است محدودیت برق صنایع عادلانهتر مدیریت شود، باید شاخصهای تخصیص و سازوکار مشارکت تشکلهای صنعتی نیز روشن باشد.
صنعتگران آذربایجان شرقی در سالهای گذشته، سهم خود را از مدیریت بحران با کاهش مصرف، تغییر برنامه تولید و تحمل محدودیتها پرداختهاند. اکنون نوبت آن است که سهم متولیان تأمین انرژی نیز در قالب برنامه، اعتبار، پروژه و نتیجه قابلاندازهگیری مشخص شود.
مطالبه چهارم، انتشار برنامه زمانبندیشده توسعه زیرساخت برق استان و تعیین مسئولیت دستگاههای استانی و کشوری در اجرای آن است.
بخش خصوصی استان با استناد به یافتههای این گزارش، سه درخواست زیر را مطرح میکند:
۱. تفویض اختیار مدیریت بار به بخش خصوصی (انجمنها و تشکلهای تخصصی و اتاق تبریز) برای تعیین برنامه قطعی برق توسط خود صنایع
۲. استقرار عدالت توزیعی در دیسپچینگ و تخصیص سهم عادلانه برق به استانهای صنعتی
۳. رفع موانع زیرساختی (پستهای انتقال) جهت تسهیل سرمایهگذاری بخش خصوصی در تولید انرژی خورشیدی و نیروگاهی
جهادگران اقتصادی تا کجا باید بهتنهایی ایستادگی کنند؟
اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، نمیتوان مقاومت صنایع آذربایجان شرقی در برابر مشکلات سالهای گذشته را نادیده گرفت.
تولیدکنندگانی که در شرایط دشوار اقتصادی، برای حفظ فعالیت کارخانه و اشتغال کارگران تلاش کردهاند، حالا با مسئلهای روبهرو هستند که حل آن، بیش از هر زمان دیگری به تصمیمها و اقدامات فراتر از دیوار کارخانه وابسته است.
این جهادگران اقتصادی، طی سالهای گذشته با بسیاری از محدودیتها کنار آمدهاند. مصرف برق را کاهش دادهاند، برنامه تولید را تغییر دادهاند، تعطیلیهای اجباری را تحمل کردهاند و تلاش کردهاند چراغ واحدهایشان روشن بماند.
اما واقعیت این است که تابآوری صنعت، هرچقدر هم ارزشمند باشد، نامحدود نیست.
نمیتوان از تولیدکننده انتظار داشت برای افزایش ظرفیت، حفظ اشتغال و توسعه صادرات سرمایهگذاری کند، اما همزمان نتواند برای تأمین پایدار انرژی موردنیاز خود برنامهریزی داشته باشد.
آمار مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی تبریز، بهتنهایی تمام علتهای محدودیت برق را روشن نمیکند. این دادهها برای رسیدن به نتیجه قطعی، به اطلاعات تکمیلی و پاسخ متولیان نیاز دارند. بااینحال، چهار پرسش اساسی را پیش روی مسئولان قرار میدهند: چرا بخشی از ظرفیت عملی نیروگاهها در پیک به تولید تبدیل نشده است؟ شبکه انتقال تا چه اندازه با نیاز صنعت توسعه یافته است؟ سهم واقعی کمبود تولید و محدودیت شبکه در مشکلات صنایع چقدر است؟ و برای اصلاح وضعیت، چه برنامه زمانبندیشدهای وجود دارد؟
پاسخ به این پرسشها، فقط برای تکمیل یک گزارش آماری اهمیت ندارد. پشت هر عدد، برنامه تولید کارخانهای قرار دارد؛ کارخانهای که باید مواد اولیه بخرد، دستمزد بپردازد، به تعهدات خود عمل کند و برای آینده تصمیم بگیرد.
صنایع آذربایجان شرقی سالهاست نشان دادهاند که در برابر مشکلات، بهسادگی میدان را خالی نمیکنند. اما قرار نیست ایستادگی آنها به معنای پذیرش همیشگی محدودیتها باشد.
جهادگران اقتصادی سهم خود را از مقاومت و سازگاری پرداختهاند؛ اکنون نوبت آن است که متولیان تأمین انرژی نیز سهم خود را در توسعه زیرساختها و کاهش محدودیتها بهصورت روشن و قابلسنجش نشان دهند.
صنعت، با وجود تمام مشکلات، همچنان ایستاده است. پرسش این است که زیرساختهای تأمین انرژی، چه زمانی قرار است همپای این ایستادگی پیش بروند؟